Vanbračna zajednica se Porodičnim zakonom definiše kao trajnija zajednica života između muškarca i žene između kojih nema bračni smetnji, te vanbračni partneri imaju prava i dužnosti supružnika pod uslovima određenim Porodičnim zakonom.
Jednostavnije rečeno, iako vanbračnu zajednicu ne prati nikakav formalno pravni dokument, ona je zakonski ipak izjednačena sa brakom u određenim aspektima i ima određene pravne posledice, posebno kada se okonča. U nastavku ćemo se osvrnuti na najznačajnije aspekte prestanka vanbračne zajednice:
- Zajednička imovina
Ukoliko ste tokom trajanja vanbračne zajednice sticali imovinu zajedno sa partnerom, imovina se može deliti na isti način kao u braku. To znači da svaki partner ima pravo na deo zajednički stečene imovine, pod uslovom da dokaže doprinos njenom sticanju. To podrazumeva najčešće finansijski doprinos, ali isto tako i nefinansijski doprinos, kao što je briga o domaćinstvu i porodici.
- Izdržavanje
U našem pravnom sistemu, bivši partner može imati pravo na izdržavanje (alimentaciju) nakon prestanka vanbračne zajednice, ukoliko je u lošijem materijalnom položaju i ako su ispunjeni određeni uslovi. Ovo pravo je često vremenski ograničeno i zavisi od konkretnih okolnosti, poput trajanja zajednice i ekonomske zavisnosti jednog partnera od drugog.
- Roditeljska prava
Ako su iz vanbračne zajednice rođena deca, oba roditelja imaju jednaka roditeljska prava i obaveze kao da su bili u braku. To znači da se starateljstvo, izdržavanje i pravo na viđanje dece regulišu na isti način kao u slučaju razvoda braka. Sud, kao i u slučaju razvoda braka, odlučuje u najboljem interesu deteta, uzimajući u obzir sve relevantne okolnosti, s tim da to u najvećem broju slučajeva podrazumeva poveravanje dece majci na vaspitavanje.
- Nasleđivanje
Ono što se već više puta postavljalo kao pitanje u javnosti, pogotovo od strane pripadnika LGBT zajednice (budući da im još uvek zakonski nije dozvoljeno sklapanje braka), jeste upravo pitanje nasleđivanja između vanbračnih partnera. Naime, vanbračni partneri nemaju pravo na nasleđivanje kao što je to slučaj sa supružnicima. U ovom slučaju, vanbračnim partnerima preostaje mogućnost da se unapred zaštite sastavljanjem testamenta.
- Zaštita od nasilja u porodici
Vanbračni partneri imaju ista prava na zaštitu od porodičnog nasilja kao i bračni supružnici. Ukoliko je došlo do nasilja, mogu se tražiti mere zaštite, poput zabrane prilaska, privremenog izmeštanja nasilnog partnera iz zajedničkog doma i drugih pravnih sredstava.
Uzevši u obzir sve navedeno, zaključak se sam nameće: dakle, da biste adekvatno zaštitili i ostvarili svoja prava iz vanbračne zajednice, od izuzetne je važnosti da imate dokaze o zajedničkom životu, trajanju zajednice, zajednički stečenoj imovini, budući da je isto od krucijalnog značaja u potencijalnoj parnici koja bi se vodila npr. radi utvrđivanja prava svojine u zajedničkoj imovini vanbračnih partnera. Naravno, kako biste što bolje razumeli svoja prava i obaveze iz vanbračne zajednice, preporučljivo je i konsultovati se sa advokatom, stručnjakom za porodično pravo.
